VERGİ ÖDEMELERİNİZİ AZALTMANIN YOLLARI

            Benjamin Franklin’e göre hayatta kesin olan iki şey vardır: Biri ölüm, diğeri vergiler! Vergi planlaması hem devletler hem de bireyler açısından çok önemlidir. Devlet açısından değerlendirildiğinde, toplumdaki bireylerin yaşam standardının ve refah düzeyinin yükselmesi, yeni istihdam alanlarının oluşturulup yatırımların yapılması, ülke borçlarının ödenmesi ve daha birçok hizmet vergilerimizi düzenli olarak ödememize bağlıdır. Bireysel olarak değerlendirildiğinde ise, vergilerimizi optimum seviyede ödeyecek şekilde vergi planlaması yapmak ve yasal olarak bize tanınmış olan hakları sonuna kadar kullanmak kendimize ve ailemize daha fazla ödeme yapmak anlamına gelir.

            Ödediğimiz hemen her kuruşun içinde vergi vardır. Faturalarımızda, ev alışverişlerimizde, yatırımlarımızda… Genel olarak bir insan iki tür vergiye tabidir. Gelir vergisi ve kurumlar vergisi. Gelir vergisini şahıs şirketi sahipleri ve ücretli çalışanlar gibi gerçek kişiler öderken, kurumlar vergisini sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu müesseseleri, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ile iş ortaklıkları gibi tüzel kişiler öder. Aşağıdaki tabloda 2005 yılına ait gelir vergisi ve kurumlar vergisi oranlarını bulacaksınız.

            Yukarıdaki tabloya göre yıllık 12.000 YTL ücretle çalışan birinin ödeyeceği gelir vergisini hesaplayalım. Yıllık kazanç 12.000 YTL olduğundan bunun 6.600 YTL’ye kadar olan bölümü için 990 YTL vergi ödenecektir. Bu çalışan, 12.000 YTL’den 6.600 YTL’yi çıkarırsak, kalan 5.400 YTL’lik kısım içinse %20 oranında bir gelir vergisine tabidir bu da 1.080 YTL demektir. Toplam ödeyeceği vergi 1.080 YTL + 990 YTL = 2.070 YTL olacaktır. Sonuçta kazancının %17,25’ini vergi olarak ödemiş olacaktır.

            Ücret gelirleri ve ücret dışı gelirlere uygulanan vergi oranları arasında fark olduğunu görmüşsünüzdür. Bu fark vergi planlaması açısından çok önemlidir. Ücret dışı gelir vergisi oranı daha yüksektir. Vergi ödeme sistematiği bu farkı en iyi şekilde ortaya koyar:

            Vergi oranlarına bakıldığında kendi işini yapanlar daha fazla vergi ödüyormuş gibi görünebilir. Ancak birçok durumda gerçekler böyle değildir. Çünkü maaşlı çalışan birinin kazancı daha eline geçmeden vergisi hesabından düşülür. Brüt maaşı 1.000 YTL olan birinin eline vergileri düşüldükten sonra yaklaşık 650 YTL para geçer. Kazandığı para daha eline geçmeden vergisini ödemiştir. Sonra kalan 650 YTL’yi harcayarak bir ayı geçirir.

            Kendi işini yapanların vergi ödeme sistematiği farklıdır. Onlar da ücretli çalışanlar gibi öncelikle kazanırlar. Ancak kazandıklarının vergisini hemen vermezler, harcamalarını yaparlar. Fatura ettikleri harcamalarını da vergiden düşerler. Kendi işini yapan birinin 1.000 YTL kazandığını varsayalım. Toplamda 900 YTL tutarında bir fatura beyan eder ve bu harcamaları şirketi adına yaptığını belgelerse bunun vergisi alınmaz. İnsanlar vergilerini kazançları üzerinden öderler. Dolayısıyla 1.000 YTL kazanmış olan bir girişimci 900 YTL harcama yaptığını belgelerse şirketi adına, 100 YTL kazanç elde etmiş olur. Sonra da bu 100 YTL kazancın vergisini öder. 100 YTL kazancın %20’si 20 YTL’dir. Bu örneğe göre maaşlı çalışan biri 1.000 YTL kazandığında SSK primleriyle birlikte bunun yaklaşık %35’i olan 350 YTL vergi öderken, kendi şirketinin sahibi olan biri 20 YTL ödemektedir.

            Vergi planlaması yapmak ve vergi ödemelerinizi azaltmak için kullanabileceğiniz 4 temel strateji vardır:

1.      Vergi indirimlerinizi artırmak

2.      Sermaye kazançlarından elde edilen gelirinizi artırmak

3.      Vergiden muaf yatırımlar yapmak

4.      Vergi ödemelerinizi ertelemek

Şimdi bu dört stratejiyi sırasıyla inceleyelim:

1. Vergi İndirimlerinizi Artırmak

Vergi indirimlerinizi iki yolla artırabilirsiniz. Bunlardan birincisi, vergi ödemelerinizi erteleyen ve düşüren hayat sigortaları ya da bireysel emeklilik sigortaları gibi bir yatırım yapmaktır. Hükümetler bireysel emeklilik sigortalarına ve hayat sigortalarına yapılan yatırımları teşvik etmek için yatırımcılara bazı vergi avantajları sunarlar. Bu avantajlardan en önemlisi yatırım yaptığınız paraya dokunmadığınız sürece onun vergisini ödemek zorunda olmamanız ve yatırımınızı geri alırken de daha düşük vergi ödemekle yükümlü olmanızdır. Bir başka avantaj ise yaptığınız sigorta yatırımlarını aynı zamanda şu anki vergi ödemelerinizde indirim yapmak için kullanabilirisiniz. Rakamlar yalan söylemez, bir örnekle açıklayalım. Diyelim 1.000 YTL kazandınız ve bu parayla tasarruf mevduatına yatırım yapmak istiyorsanız. Kazancınızın yaklaşık %35’i vergi kesintisi olarak düşer ve elinize 650 YTL geçer. Bu 650 YTL ile yıllık %10 getiri sağlayan bir tasarruf mevduatına yatırım yaparsanız 20 yıl sonra elinize vergiler hariç 4.373 YTL geçer. Buna karşın bireysel emeklilik sigortası yatırımı yapmaya kalktığınızda kazancınız olan 1.000 YTL’yi olduğu gibi bireysel emeklilik fonuna aktarabilir ve bunun için vergi istisnasından faydalanabilirsiniz. 20 yıl boyunca %10 getiri ile 1.000 YTL’yi değerlendirdiğinizde toplam 6.727 YTL birikiminiz olur. Bu tutarın da %25’i vergiden muaftır, kalanı stopaja tabidir. Gördüğünüz gibi arada vergiler hariç 2.000 YTL’nin üzerinde bir fark oluştu ki bu sadece 1.000 YTL’lik bir yatırım yapmak istediğimizde ortaya çıkan farktır. Vergiler düşüldüğünde bu fark daha da artacaktır.

İkincisi ise evinizi kredi ile aldıysanız bu krediyi ya da almayıp almayı düşünüyorsanız 2006 yılında ülkemizde uygulamaya konacak olan mortgage (uzun vadeli ipotekli ev kredisi) sistemini vergi kalkanı olarak kullanmaktır. Bu sisteme göre krediyle alacağınız konut için ödediğiniz bedeli vergiden düşebiliyorsunuz. Henüz bu sistem hayata geçmediği için ve oranları da belli olmadığı için üzerinde fazla durmayacağım. Şimdilik bu sistemin bir vergi kalkanı ve yatırım aracı olarak kullanılabileceğinin bilinmesi yeterlidir.

2. Sermaye Kazançlarından Elde Edilen Gelirinizi Artırmak

Kazançlarınızı hisse senedi, bono ya da gayri menkul yatırımı yaparak elde etmeniz durumunda da vergi avantajı sağlamış olursunuz. Diyelim ABC şirketinin 1000 adet hisse senedini, tanesine 10 YTL  ödeyerek aldınız. Bu hisse senedini elinizde en az 3 ay tutmanız durumunda elde edeceğiniz alım satım kazancı için vergiden muaf tutulursunuz. ABC şirketinin hisse senedine yatırım yaptınız ve aldıktan sonraki 4. ay tanesini 12 YTL fiyatla sattınız diyelim. Bu durumda size toplam maliyeti 10.000 YTL olan yatırımınızı 4. ay sonunda 12.000 YTL karşılığı satmış ve toplam 1000 x (12 - 10) = 2.000 YTL sermaye kazancı elde etmiş olursunuz ama 13.000 YTL’ye kadar olan kazançlarınızda bunun için vergilendirilmezsiniz. Böylece normalde en az %20 vergi ödeyeceğiniz bir para için hiç vergi ödememiş olursunuz. Ya da vergiye tabi bir kazanç elde edecekseniz, yani 13.000 YTL’nin üzerinde bir kazanç elde ettiyseniz, vergi ödemenizi hisse senedinizi o an için satmayıp elinizde tutarak ystırımınız değer kaybetmediği sürece dilediğiniz kadar erteleyebilirsiniz.  

3. Vergiden Muaf Yatırımlar Yapmak

Hazine bonoları ve devlet tahvilleri de önemli vergi avantajları sağlar. Hazine bonosu ve devlet tahvili faiz geliri ve alım-satım kazançlarından elde edilen tutarın 2005 yılı için 174.033 YTL’lik bölümü 2007 yılı sonuna kadar gelir vergisinden istisna edilmiştir. Bu da vergiden istisna olan ve güvenli bir yatırım aracı isteyip riskini düşük tutmak isteyen yatırımcılar için en iyi seçenektir. Buna benzer bir durum gayri menkul yatırımları için de söz konusudur. Buna göre satın aldığınız konutu, işyerini ya da arsayı, sahip olduğunuz tarihten itibaren 4 yıl geçtikten sonra satarsanız, satış bedeli ne olursa olsun vergi ödemezsiniz. Ancak 4 yıldan önce satmanız durumunda gelir vergisi ödersiniz.

4. Vergi Ödemelerinizi Ertelemek

             Yasalara göre vergi kaçırmak suçtur. Ancak vergiden kaçınmak yasaldır. Buna göre bazı durumlarda şirket sahipleri vergi ödemelerini sıfır faizle (gerçek sıfır faiz!) 3 yıla kadar erteleme imkanına sahiptir. Bunun için birkaç yolu var. Satıştan doğan kazançlarınızı yenileme fonu altına yazarak muhasebeleştirirseniz verginizi 3 yıl erteleyebilmeniz mümkündür. Kişiler için de önceki başlıklarda bahsettiğimiz hayat sigortası, bireysel emeklilik sigortası ve hisse senedi yatırımı yaparak vergi ödemelerinizi erteleyebiliyorsunuz. Çünkü hisse senetlerinizi satmadığınız müddetçe vergiye tabi olmadığınız gibi, hayat sigortası ve bireysel emeklilik sigortanızı da nakde çevirmediğiniz müddetçe vergiye tabi değilsiniz. Zaten bu araçları nakde çevirip vergiye tabi olsanız da ödeyeceğiniz vergi oranları normal vergi oranlarına göre daha düşüktür.

            Vergi planlama ve vergi yönetimi konusunda bu stratejileri paylaştıktan sonra son olarak şunu tavsiye ederim. Vergiler konusunda önemli olan vergi ödemelerini en aza indirmek değil, kazancınızı en yükseğe çıkarmaktır.